wtorek, 24 kwietnia 2012

PYTANIA DO BIBLII


Postanowiłam wkleić poniżej tekst, pomimo tego, że nie za bardzo lubię posiłkować się opracowaniami innych osób. Zrobiłam to świadomie, ze względu na pewne rozmowy o Biblii, które miałam okazję prowadzić niedawno z internetową przyjaciółką. Nie na wszystkim się znam, nie wszystko na równi mnie interesuje, co nie znaczy, że unikam tematów dla mnie ważnych. Ten tekst jest małym kroczkiem  w Jej kierunku. 




A zatem Pan Bóg stworzył człowieka, a stwarzając go, można powiedzieć, że dał mu w darze Siebie – dał  człowiekowi swoją obecność, dał człowiekowi swoje słowo.
Z pewnym uproszczeniem można tak powiedzieć. Bóg rzeczywiście dał człowiekowi swoje słowo. Księga, która je zawiera ma wiele nazw. W dokumencie powstałym w czasie prac Soboru Watykańskiego II (Dei Verbum), ojcowie soborowi stwierdzają, że Pismo Święte, to słowo Boga utrwalone na piśmie pod natchnieniem Ducha Bożego (DV II.9). Ów zbiór ksiąg, które Kościół uważa za natchnione – święte słowo Boga, nosi różne nazwy.
Rzeczywiście, często mówimy o Piśmie Świętym: Biblia, Stary czy Nowy Testament, słowo Boże, a nie wiemy skąd takie nazwy pochodzą, czy co oznaczają. A zatem?
Warto pamiętać, że u początków chrześcijaństwa określenie „Księga Święta” odnosiło się tylko do Starego Testamentu. Nowy Testament dopiero powstawał, był dopiero spisywany. Wszystko zaś rozpoczęło się od hebrajskiego terminu sefer oznaczającego ‘zwój’, ‘księgę’. W Piśmie Świętym to określenie (w liczbie mnogiej) spotykamy w księdze pochodzącej z około II w. przed Chr. – Księdze Daniela. Czytamy tam: „Ja, Daniel, dociekałem w Pismach liczby lat, które objawił Pan prorokowi Jeremiaszowi, że ma się dopełnić siedemdziesiąt lat spustoszenia Jerozolimy” (Dn 9,2).

W greckim tłumaczeniu (Septuaginta) słowo Pisma zostaje oddane przez grecki termin (he biblos) (zob. Mk 12,26; Łk 3,4; Dz 7,42), co przetłumaczyć można jako papirus. Starożytni Egipcjanie od około III tysiąclecia wyrabiali materiał służący do pisania. Był on wyrabiany z włókien trzciny rosnącej nad Nilem, dochodzącej do 3-3,5 m wysokości. Włókna te nazywano gulba. Jednym z głównych portów przeładunkowych, do którego docierały papirusy było fenickie miasto-port – Byblos (dzisiejsze Gebeil). Stąd też nazwa miasta została przez Greków rozszerzona na papirus. W Pierwszej Księdze Machabejskiej Pismo Święte zostaje nazwane jako księgi święte.
A zatem nasza nazwa „Biblia”, pochodzi od greckiego terminu oznaczającego papirus i miasto-port Byblos  nad Morzem Śródziemnym.
Dokładnie tak. Potem, w czasach poapostolskich, św. Klemens jako pierwszy nazywa zbiór ksiąg świętych terminem „ta biblia”, z czasem greckie określenie „Biblia” przechodzi do języka łacińskiego, stąd zaś przeszło do prawie wszystkich języków europejskich. Warto zaznaczyć, że we wspomnianych czasach machabejskich, chcąc podkreślić, że księgi te pochodzą od Boga, zaczęto do ich nazwy dodawać przymiotnik „święte”. Stąd właśnie wzięła się nazwa „Biblia święta”.
 Wspomniana przez księdza druga nazwa naszej Świętej Księgi – „Stary i Nowy Testament”, wydaje się być już bardziej nam bliska. Czy jednak również ta nazwa, „Stary i Nowy Testament”, ma swoje korzenie w starożytnej kulturze?
Określenie testament, znane jest od czasów Tertuliana. Przełożył on w ten sposób greckie określenie diatheke, które z kolei jest odpowiednikiem hebrajskiego berith, czyli ‘przymierze’. A zatem termin testament, łączy się ze starotestamentalnym określeniem przymierze. Jednak słowo testament intuicyjnie każdy z nas łączy nie tyle z przymierzem, co bardziej z ostatnią wolą kogoś bliskiego. Z czymś, co winniśmy wypełnić po jego odejściu.
Powstaje zatem pytanie, czy winno się mówić „Stare i Nowe Przymierze”, czy też „Stary i Nowy  Testament”?
Wydaje mi się, że oba złożenia są dobre, z tym, że słowo przymierze wyraźniej akcentuje inicjatywę zbawczą Boga, który zawierał z ludźmi przymierza, potem zaś, we Krwi Chrystusowej ustanowił nowe, najdoskonalsze przymierze (zob. Hbr 8,7-13). Natomiast kiedy mówimy testament, to określamy ten zbiór ksiąg jako rzeczywistość zadaną nam przez Boga do poznawania, do studiowania.
Kto po raz pierwszy użył nazw „Stary i Nowy Testament”?
Wykładowca: Św. Paweł w 2 Kor 3,14 – he palaia diatheke, jako pierwszy nazwał księgi Starego Przymierza „księgami Starego Testamentu”. Natomiast wyrażenie „Nowe Przymierze” pochodzi od proroka Jeremiasza (Jr 31,31). W języku łacińskim używano określenia „Vetus et Novum Testamentum” i stąd pochodzi polska nazwa „Stary i Nowy Testament”.
Może przybliży nam ksiądz jeszcze kilka innych określeń Biblii, ich pochodzenie, znaczenie?
Nazw tych jest bardzo dużo. Często, mówiąc o Biblii, szczególnie o Biblii hebrajskiej, używa się nazwy „Pismo”, która to nazwa powstała gdzieś po niewoli babilońskiej. W 2 Krn 30,18 mówiąc o przepisach prawa nazywa je hakkatub, co tłumacze przełożyli na język grecki (LXX) jako kata ten grafem, a polski tłumacz, ks. Jakub Wujek, oddał tę nazwę przez zwrot ‘napisane jest’.

Hagiografowie Nowego Testamentu nazywają księgi Starego Testamentu he grafe lub w formie liczby mnogiej hai grafai, co znaczy ‘pismo, pisma’. Św. Paweł pierwszy używa nazwy „pisma święte” (grafai hagiai) w Rz 1,2 na oznaczenie ksiąg biblijnych, a św. Piotr jako pierwszy stosuje określenie „pisma” w odniesieniu do ksiąg Starego i Nowego Testamentu (zob. 2 P 3,16). Od III w. nazwa Sacra Scriptura weszła do powszechnego użytku w Kościele łacińskim.

W języku polskim spopularyzował ją ks. Jakub Wujek, który swoje tłumaczenie Biblii zatytułował: „Pisma święte Starego i Nowego Testamentu”. Z innych określeń ksiąg biblijnych warto wspomnieć żydowskie określenie Tora, które było używane szczególnie w odniesieniu do Pięcioksięgu Mojżesza, ale czasem także do całego Starego Testamentu (por. J 10,34; 15,25).

Bibliotheca – nazwa ta pojawia się u Ojców Kościoła, a zapoczątkował ją Ezdrasz. Instrumentum – określenie użyte przez Tertuliana, wzięte z prawa rzymskiego, gdzie termin ten oznaczał urzędowy akt, dokument. Święte litery – ta hiera grammata – określenie wzięte z 2 Tm 3,15 i powtarzane przez Klemensa Aleksandryjskiego oraz Orygenesa.

Całość Biblii składa się z ksiąg Starego Testamentu, który według Wulgaty (wydanie Biblii sykstyńskoklementyńskiej z 1592 r.) zawiera 46 ksiąg, zaś Nowy Testament zawiera 27 ksiąg. W sumie więc Pismo Święte liczy 73 księgi natchnione i kanoniczne. Ich podział i skróty znajdziemy poniżej.

Stary Testament

  • Podział judaistyczny

Żydzi dzielą księgi Pisma Świętego na Prawo (5 ksiąg), Proroków (21 ksiąg) i Pisma (13 ksiąg) (Tora, Nebim, Ketubim). Biblia hebrajska nazywana niekiedy Tanach (od pierwszych liter Tora, Nebim, Ketubim) zawiera 39 ksiąg kanonicznych – 7 ksiąg kanonu katolickiego śydzi uznają za niekanoniczne.

Babilońska szkoła Żydowska liczyła 24 księgi, ponieważ łączyła w jedną księgę dwie Księgi Samuela, dwie Królewskie, dwie Kronik, Ezdrasza i Nehemiasza oraz 12 Ksiąg Proroków mniejszych. śydzi palestyńscy zmniejszali jeszcze tę liczbę do 22, włączając Księgę Rut do Sędziów, a Lamentacje do Księgi Jeremiasza, aby uzyskać liczbę liter alfabetu hebrajskiego.

Wspomniane trzy części Biblii hebrajskiej dzielą się na:
Torah – Prawo – zawiera księgi: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańską, Liczb i Powtórzonego Prawa.
Nebi’m – Prorocy – dzielą się na:

- wcześniejszych (nebi’im riszonim): Jozue, Sędziów, 1-2 Samuela i 1-2 Królów,
- późniejszych (nebi’im aharonim): Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel, Ozeasz, Joel, Amos, Abdiasz, Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz, Malachiasz.
Ketubim – Pisma – Dzielą się na:

- pisma wielkie (ketubim gedolim): Psalmy, Hiob, Przysłów,
- pięć zwojów (hamesz megillot): Rut, Pieśń nad Pieśniami, Kohelet, Lamentacje, Estery,

Księgi te czytano w synagodze w doroczne uroczystości: Paschy (Pieśń nad pieśniami), Tygodni (Rut), rocznicę zniszczenia Jerozolimy w 586 r. (Lamentacje), Namiotów (Kohelet), Purim (Ester).
- pozostałe księgi: Daniel, Ezdrasz-Nehemiasz, 1-2 Kronik. 4
  • Podział chrześcijański
Chrześcijanie poza 39 księgami kanonu hebrajskiego zaliczyli do pism natchnionych Starego Przymierza jeszcze 7 innych ksiąg: Tobiasza, Judyty, Barucha z Listem Jeremiasza (Bar 6), 1-2 Machabejskie, Mądrości Syracha i Mądrości. Zostały one podzielone również na trzy grupy:
  • Księgi historyczne obejmujące 21 pism, a mianowicie obok Pięcioksięgu MojŜesza (Rdz, Wj, Kpł, Lb, Pwt) zawiera Księgę Jozuego, Sędziów, Rut, 1-2 Samuela, 1-2 Królów, 1-2 Kronik, Ezdrasza, Nehemiasza, Tobiasza, Judyty, Estery i 1-2 Machabejską.
  • Księgi dydaktyczne (poetyckie) obejmują 7 dzieł, a mianowicie: Księgę Hioba (Joba), Psalmów, Przysłów (Przypowieści), Koheleta (Eklezjastesa, Kaznodziei), Pieśń nad Pieśniami, Księgę Mądrości Syracha (Eklezjastyka) i Mądrości.
  • Księgi prorockie zawierają pisma 16 proroków, którzy dzielą się na: - 4 proroków większych – Izajasz, Jeremiasz wraz z Lamentacjami i Księgą Barucha, Ezechiel i Daniel,
    - 12 proroków mniejszych – Ozeasz, Joel, Amos, Abdiasz, Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz i Malachiasz.
  • Nowy Testament
W starożytności księgi Nowego Testamentu dzielono na dwie grupy: ewangelie i pisma apostolskie. Potem przeniesiono na Nowy Testament podział zastosowany w odniesieniu do Starego Testamentu i wyodrębniono na trzy grupy ksiąg:
  • Księgi historyczne: Ewangelie Mateusza, Marka, Łukasza, Jana i Dzieje Apostolskie.
  • Księgi dydaktyczne: - listy św. Pawła (do Rzymian, 1-2 Koryntian, Galatów, do Efezjan, Filipian, Kolosa i Filomena, 1-2 Tymoteusza, do Tytusa, 1-2 Tesaloniczan, oraz przypisywany Pawłowi list do Hebrajczyków), - listy katolickie – nazwane tak dlatego, iż skierowane były do ogółu chrześcijan (gr. katholikos): Jakuba, 1-2 Piotra, 1-3 Jana, Judy.
  • Księga prorocka: Apokalipsa, czyli Objawienie św. Jana.

Odpowiadał: ks. Piotr Łabuda


3 komentarze:

  1. Świetny tekst. Daje obszerną wiedzę na temat Biblii i dobrze się czyta. Szkoda, że ks. Łabuda nie podał dodatkowo kanonu Nowego Testamentu dla Kościoła katolickiego i dla Kościołów protestanckich :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Alicjo, biorę z Ciebie przykład i też zabieram się za systematykę pojęć, bo to dla mnie dobry początek.Serdecznie pozdrawiam.

      Usuń
  2. Jeżeli nie rozumiesz jakiegoś fragmentu Pisma Świętego, chętnie Tobie wyjaśnią. Wystarczy, że napiszesz maila na adres

    kontakt@ps-po.pl

    W tytule maila wpisz ”Pytania do Biblii”

    Pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń